Η τέχνη της Μικροναυπηγικής

Η μικροναυπηγική είναι μία ιδιαίτερα απαιτητική τέχνη κυρίως σε ότι αφορά το αποτύπωμα της. Απαιτεί υπομονή, μεράκι και κυρίως μελέτη και γνώση όχι μόνο σε ότι αφορά τις ναυπηγικές γραμμές και την κατασκευαστική κουλτούρα του κάθε τόπου, του κάθε λαού και της κάθε περιόδου στο πέρασμα των αιώνων, αλλά και γνώση γύρω από τις συνήθειες, τα ήθη και τα έθιμα, την καθημερινότητα και τον τρόπο σκέψης των θαλασσινών λαών της ιστορίας και κυρίως την διαβιωτική πραγματικότητα των ναυτικών.

Ο Εύαγγελος  Γρυπιώτης στο εργαστήριο του
Ο Εύαγγελος Γρυπιώτης στο εργαστήριο του.

  Οι γνώσεις αυτές μας βοηθούν να αντιληφθούμε ορθότερα πολλά δεδομένα ακόμα και για την κατασκευή ορισμένων μερών στο εσωτερικό του πλοίου.Ιδιαίτερα για τα πλοία και τις χρονικές περιόδους που τα στοιχεία μας περιορίζονται σε κάποιες ιστορικές περιγραφές και όχι σε σχέδια ή παραστάσεις που μας δίνουν σαφέστερα στοιχεία για τη δομή και τις ναυπηγικές γραμμές ενός πλοίου.

 Γνώσεις απαραίτητες για την όσο το δυνατόν αρτιότερη αποτύπωση (μικροναυπήγηση) ενός σκαριού, μιας και αυτό θα αποτελέσει στη συνέχεια ένα παράθυρο στον χρόνο και τη ναυτική μας Ιστορία.

Λεπτομέρεια από το εσωτερικό της  Βενετσιάνικης Γαλέρας
Λεπτομέρεια από το εσωτερικό του Βενετσιάνικου πλοίου

  Το μικροναυπηγημένο σκαρί οφείλει και πρέπει να δώσει στον θεατή, όσο το δυνατόν περισσότερες και πάνω από όλα αναγνώσιμες πληροφορίες γύρω από αυτό καθ αυτό το πλοίο, τους εσωτερικούς του χώρους, τον εξοπλισμό και την αρματωσιά του, τον τρόπο και τα μέσα μεταφοράς των προϊόντων του εμπορίου μα και των εφοδίων του ίδιου του πλοίου και του πληρώματος του.

Λεπτομέρεια από το Μινωϊκό -Θηραϊκό Πλοίο
Λεπτομέρεια από το Μινωϊκό -Θηραϊκό Πλοίο

 Για τους λόγους αυτούς ένα μικροναυπηγημένο σκαρί δε μπορεί να αποτελεί απλά ένα εξωτερικό περίβλημα, ένα κέλυφος δηλαδή του πλοίου που αναπαριστά.

 Οφείλει να είναι μία άρτια, ολοκληρωμένη κατασκευή, εξοπλισμένη με πρωτογενή κυρίως υλικά, τόσο στους εξωτερικούς όσο και στους εσωτερικούς του χώρους (καμπίνες, αμπάρια, βοηθητικούς χώρους, μαγειρεία, αποθήκες προϊόντων,  πυρομαχικών κ.α.), με όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία, όπως τα εφόδια, τα έπιπλα, τα προϊόντα του εμπορίου, τα χρηστικά αντικείμενα και τις προμήθειες του.

 Ένα γνήσιο υπό κλίμακα αντίγραφο όχι μόνο σε ότι αφορά το εξωτερικό του αποτύπωμα αλλά κυρίως τον εσωτερικό του κόσμο

 Ένα αντίγραφο του οποίου η κλίμακα να μην αφορά μόνο τις διαστάσεις, μα και το εκτόπισμα του.

 Ένα αντίγραφο που μπορεί να έχει δυνατότητα πλεύσης και όχι απλά να επιπλέει.

 Ο εσωτερικός εξοπλισμός ενός μικροναυπηγημένου πλοίου βοηθά τον θεατή ν αντιληφθεί τις συνθήκες που επικρατούσαν μέσα σε αυτό και συγκεκριμένα:

  • Τη στενότητα των χώρων και τις κακές συνθήκες που επικρατούσαν στα αμπάρια ενός κωπήλατου πλοίου.
  • Τις άθλιες και ανύπαρκτες συνθήκες υγιεινής που κυριαρχούσαν στους πάγκους  των σκλάβων κωπηλατών.
  • Τα τεράστια  αμπάρια των εμπορικών πλοίων που ήταν απαραίτητα για την μεταφορά μεγάλων ποσοτήτων εμπορευμάτων.
  • Τον εξοπλισμό στα καταστρώματα ενός ιστιοφόρου πολεμικού.
  • Την αυτονομία σε εφόδια που εξασφάλιζαν ένα όσο το δυνατόν ασφαλέστερο ταξίδι στους ωκεανούς τα τεράστια ποντοπόρα «γαλιόνια»
  • Τις ανέσεις  στις καμπίνες και τους χώρους των αξιωματικών.
  • Την πολυτέλεια και την υπερβολή στους χώρους των πλοίων αναψυχής αλλά και την στενότητα και τις άθλιες συνθήκες στους χώρους των απλών ναυτικών.
  • Τον  τρόπο και τα μέσα  μεταφοράς των προϊόντων και των εφοδίων.
  • Το πέρασμα από τους ασκούς στα πιθάρια και τους αμφορείς και στη συνέχεια στα σακιά, τα βαρέλια, τα ξύλινα κιβώτια, τα μπαούλα έως τα σύγχρονα τεράστια εμπορευματοκιβώτια.

 Όλα αυτά βέβαια απαιτούν μια χρονοβόρα και κοπιαστική εργασία που υπερδιπλασιάζει πολλές φορές τον χρόνο κατασκευής ενός σκαριού, όμως θεωρώ ότι είναι αδιαμφισβήτητα απαραίτητες προϋποθέσεις για κάποιον που υπηρετεί τη τέχνη της μικροναυπηγικής.

 Η οπτική επαφή με τα πλοία μιας ναυτικής συλλογής από την αρχαιότητα έως και τις ημέρες μας βοηθά τον θεατή να αντλήσει γνώσεις γύρω από την ναυτική Ιστορία και τη ναυπηγική εξέλιξη, το πέρασμα από τα κουπιά στα ιστία και στη συνέχεια στον ατμό.

 Το εσωτερικό τους όμως οδηγεί τον επισκέπτη – θεατή σε ένα μαγευτικό ταξίδι στον μικρόκοσμο και την καθημερινότητα των ναυτικών, τους θρύλους και τις παραδόσεις των λαών της θάλασσας στο πέρασμα των αιώνων. Τότε που «ξύλινα σκαριά και ναύτες από ατσάλι όργωναν τις θάλασσες του κόσμου γράφοντας Ιστορία».

 Τ

Panel 1

Ευάγγελος Γρυπιώτης

Ο Ευάγγελος Γρυπιώτης γεννήθηκε, μεγάλωσε και ανδρώθηκε στη Νίκαια. Μικρασιάτες οι γονείς του από τα παράλια της Ιωνίας. Είναι άραγε αυτές οι ρίζες που έθρεψαν τη δημιουργικότητα του; Μπορεί! Ο ίδιος καμαρώνει για την καταγωγή του και δηλώνει Ίωνας με πραγματική υπερηφάνεια.

Σήμερα, παντρεμένος και πατέρας δύο κοριτσιών, εξακολουθεί να ζει και να εργάζεται στη Νίκαια, τον τόπο που τόσο αγαπά.

Η ιστορία και η θάλασσα τον σαγηνεύουν από πολύ μικρό. Αμέτρητα ιστορικά βιβλία έχουν καταγραφεί στη μνήμη του. Ιστορία και θάλασσα, οι δύο μεγάλες του αγάπες.

Εδώ και 25 περίπου χρόνια, μελετά και αποτυπώνει με την τέχνη της μικροναυπηγικής, πλοία σταθμούς στην ιστορία της ναυσιπλοΐας και της ναυπηγικής εξέλιξης, με απόλυτο σεβασμό και τεκμηρίωση στην κουλτούρα της κάθε περιόδου.

Τον Ιούνιο του 2005, τα πλοία του ανοίγουν για πρώτη φορά τα πανιά τους για ένα ταξίδι ονειρικό, ένα «Ταξίδι στα Κύματα της Ιστορίας», σε έκθεση του Πολιτισμικού Οργανισμού του δήμου Αθηναίων, που στα επόμενα χρόνια μέλει να διασχίσουν τις θάλασσες του κόσμου, τιμώντας τη ναυτική Ελλάδα στον τόπο μας, στην Αυστραλία, στην Ευρώπη και στην Αμερική.

Η συλλογή εντάσσεται αμέσως στα πολιτιστικά δρώμενα του τόπου μας και οι εκθέσεις που ακολουθούν, 16 στον αριθμό, τελούν όλες υπό την αιγίδα, την υποστήριξη και χρηματοδότηση φορέων, όπως Υπουργείο Πολιτισμού, Υπουργείο Εθνικής Άμυνας, Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας, Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού, Δίκτυο Πολιτιστικών Πρωτευουσών της Ευρώπης, Ίδρυμα της Τραπέζης Πειραιώς, Ίδρυμα Μελίνα Μερκούρη, Ίδρυμα Καϊρείου Βιβλιοθήκης, το θεσμό των Ερμουπολείων, το Ελληνικό Μουσείο Μελβούρνης, το Πολεμικό Μουσείο Αθηνών, το Γενικό Επιτελείο Ναυτικού και τις Ιστορικές Υπηρεσίες του Στρατού, του Ναυτικού κ.α.. Την συλλογή παραχωρεί στους πολιτιστικούς φορείς που δεν έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα αφιλοκερδώς, μιας και μοναδικός σκοπός και στόχος του είναι, μέσα από αυτήν, η μετάδοση στο ευρύ κοινό και κυρίως στους μαθητές όλων των βαθμίδων της εκπαίδευσης, της ιστορίας της ναυσιπλοΐας και της ναυπηγικής εξέλιξης στο πέρασμα των αιώνων.

Τιμούν δε με την παρουσία τους, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας κύριος Κάρολος Παπούλιας, ο Μακαριστός Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος, η Πρύτανης του Πανεπιστημίου της Σορβόννης κυρία Γλύκατζη Αρβελέρ, Πρυτάνεις και Καθηγητές των Πανεπιστημίων Αθηνών, Πατρών και Ιωαννίνων, ο σκηνοθέτης Παντελής Βούλγαρης, ο συγγραφέας Βασίλης Βασιλικός, η συγγραφέας Ιωάννα Καρυστιάνη, ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας της Γαλλίας, οι Υπουργοί Υγείας- Πολιτισμού και Παιδείας της Πολιτείας της Βικτόρια, οι Πρέσβεις Γαλλίας- Γερμανίας- Δανίας- Ισπανίας- Πορτογαλίας- Ιαπωνίας, δεκάδες άνθρωποι του πνεύματος, του πολιτισμού, εκπρόσωποι του Ελληνικού Κοινοβουλίου και της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, Νομάρχες, Δήμαρχοι κ.λπ.

Τον Ιούνιο του 2006 σε ειδική τελετή στο θωρηκτό Αβέρωφ, του απονέμεται από τον Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Ναυτικού δίπλωμα και τιμητική πλακέτα για την προσφορά του στη ναυτική ιστορία του τόπου μας.

Τον Οκτώβριο του 2009 ο δήμαρχος Παλαιού Φαλήρου, Διονύσης Χατζηδάκης, του απονέμει το μετάλλιο της πόλης.

Το Δεκέμβριο του 2009 του προτείνεται συνεργασία από δύο αμερικάνικα κολλέγια το Orange Coast College και από το Saddleback College με θέματα τη ναυτιλία και τη ναυπηγική των αρχαίων Ελλήνων.

Τον Ιούνιο του 2010 η ολομέλεια του Δ.Σ. του Ελληνικού Ιδρύματος Πολιτισμού αξιολογώντας τη συλλογή, αποφασίζει να εκπροσωπήσει τη ναυτική Ελλάδα σε όλες τις εστίες- παραρτήματα του Ιδρύματος ανά τον κόσμο. Μελβούρνη, Τεργέστη, Παρίσι, Βερολίνο, Οδησσό, Αλεξάνδρεια κ.α.. Το Δ.Σ. του Ιδρύματος απαρτίζουν εξέχουσες προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών του τόπου μας.

Τον Απρίλιο του 2011, τα Ελληνικά Ταχυδρομεία τιμούν το έργο του με την έκδοση αναμνηστικής σειράς έξι γραμματοσήμων, με τίτλο «Ελληνική Ναυτιλία» και του αναθέτουν τη συγγραφή ιστορικής μελέτης για την Ελληνική ναυτιλία, της περιόδου από τον 15πχ έως τον 11μχ αιώνα, την οποία και εκδίδουν τον Μάϊο του 2011. Για τη συγγραφή της ιστορικής αυτής μελέτης, γίνεται αποδέκτης ιδιόχειρης συγχαρητήριας επιστολής από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Τον αμέσως επόμενο χρόνο, Σεπτέμβριο του 2012, τα Ελληνικά Ταχυδρομεία προχωρούν στην έκδοση και δεύτερης αναμνηστικής σειράς έξι γραμματοσήμων με τον ομώνυμο τίτλο, καθώς και την ανάθεση της συγγραφής δεύτερης ιστορικής μελέτης για την Ελληνική ναυτιλία, που αφορά την περίοδο από το 1453-1821, την οποία εκδίδει το Νοέμβριο του 2012.

Οι δύο αυτές ιστορικές μελέτες δίνουν την ευκαιρία σ’ ένα ευρύ κοινό, να γνωρίσει γνωστές και άγνωστες πτυχές της ναυτικής ιστορίας του τόπου μας, μέσα από τα αυστηρά τεκμηριωμένα κείμενά τους.

Σημαντική στιγμή στην πορεία του αποτελεί η συνεργασία του με το σκηνοθέτη του «Ελ Γκρέκο», Γιάννη Σμαραγδή με τη συμμετοχή έργου του στη νέα του ταινία που εξιστορεί τη ζωή του εθνικού μας ευεργέτη, Ιωάννη Βαρβάκη καθώς και η πρόταση για έκθεση της συλλογής σε ένα από τα μεγαλύτερα μουσεία της Αμερικής, του Μουσείου Getty στην Καλιφόρνια.

Τον Ιούλιο του 2013 ο συνθέτης Σταμάτης Σπανουδάκης τιμά το έργο του Ευάγγελου Γρυπιώτη με την μουσική επιμέλεια, βίντεο που αφορά αρχαίο ελληνικό πλοίο. Έργο που εκπροσωπεί την ναυτική Ελλάδα στην Μασσαλία εν’όψει των εκδηλώσεων «Μασσαλία-Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης 2013».

Ορόσημο στην σταδιοδρομία του αποτελεί η βράβευση του, από την Ακαδημία Αθηνών με βραβείο της τάξης των Θετικών Επιστημών, τον Δεκέμβριο του 2013, για την δίτομη μελέτη του με θέμα την ιστορία της ναυσιπλοΐας και της ναυπηγικής εξέλιξης του τόπου μας.

ΤΥΧΗΙ ΑΓΑΘΗΙ
ΕΔΟΞΕ ΤΗΙ ΑΚΑΔΗΜΙΑΙ ΑΘΗΝΩΝ
ΕΥΑΓΓΕΛΟΝ ΓΡΥΠΙΩΤΗΝ
ΤΩΙ ΤΗΣ ΕΥΤΥΧΙΑΣ ΕΥΤΑΞΙΟΠΟΥΛΟΥ ΒΡΑΒΕΙΩΙ
ΕΙΣ ΜΝΗΜΗΝ ΤΟΥ ΑΝΤΙΠΛΟΙΑΡΧΟΥ ΚΩΝ. Ν. ΕΥΤΑΞΙΟΠΟΥΛΟΥ
ΤΙΜΗΣΑΙ
ΟΤΙ ΜΕΤ’ΕΠΙΜΕΛΕΙΑΣ ΠΟΛΛΗΣ
ΑΞΙΟΛΟΓΩΤΑΤΑ ΠΕΡΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΝΑΥΤΙΛΙΑΣ ΠΟΝΗΜΑΤΑ ΣΥΝΕΓΡΑΨΕ

Ορόσημο στην σταδιοδρομία του Ευάγγελου Γρυπιώτη αποτελεί η βράβευση του, από την Ακαδημία Αθηνών με βραβείο της τάξης των Θετικών Επιστημών, τον Δεκέμβριο του 2013, για την δίτομη μελέτη του με θέμα την ιστορία της ναυσιπλοΐας και της ναυπηγικής εξέλιξης του τόπου μας.

Το 2015 τo δίτομο έργο μεταφράστηκε από τα Ελληνικά Ταχυδρομεία στην Κινεζική γλώσσα με σκοπό να αποτελέσει πλατφόρμα φιλοξενίας,προβολής και προώθησης αναμνηστικής σειράς γραμματοσήμων αφιερωμένων στο «Έτος Θαλάσσιας Συνεργασίας Ελλάδας – Κίνας».

Το Νοέμβριο του 2015 εκπροσώπησε επάξια τη Ναυτική Ελλάδα κατά την τελετή λήξης των εορτασμών του «2015 – Έτος Θαλάσσιας Συνεργασίας Ελλάδας – Κίνας» στην πόλη Xiamen της Λαϊκής Δημοκρατίας της Κίνας.

Την εκδήλωση εγκαινίασαν ο Έλληνας Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής και ο επικεφαλής της Κρατικής Διοίκησης Ωκεανών της Κίνας.
Συνεχίζει ακατάπαυστα την κατασκευή και νέων πλοίων σταθμών στην ιστορία της ναυσιπλοΐας ευελπιστώντας στο μέλλον η συλλογή να καλύψει όλο και περισσότερες πτυχές της παγκόσμιας ναυτικής ιστορίας και το ταξίδι της να συνεχιστεί στα πέρατα του κόσμου.

Panel 2

Μινωϊκό -Θηραϊκό Πλοίο (1.500 π.Χ)


Τα πλοία των Μινωϊτών έχουν καμπυλωτό σχήμα, τόσο τα κωπήλατα όσο και τα ιστιοφόρα. Κάτι που μας παραπέμπει στην φιλοσοφία του τρόπου κατασκευής των πλοίων της Κρήτης

Με τέτοιου είδους, λοιπόν, θαυμαστά πλοία με τεράστιες κατά τους σύγχρονους ειδικούς, δυνατότητες ναυσιπλοΐας δηλαδή πλοία θαλασσοπόρα, που ήταν ικανά να ταξιδεύουν  στην ανοιχτή θάλασσα, να πελαγοδρομούν, καθώς και τις θαυμάσιες ικανότητες των ναυτικών που κωπηλατούν, χειρίζονται τα ιστία και μάχονται με μεγάλη ενεργητικότητα (κάτι που οφείλεται κυρίως στο ότι τα πληρώματα αυτά αποτελούν ελεύθεροι άντρες), το Μινωικό πλοίο αποτελεί “πλοίο σταθμό’’ στην ιστορία της ναυσιπλοΐας.

Τόσο αυτά τα πλοία καθώς  και το πάθος τους για περιπέτεια και ταξίδι κατέστησαν το θαλασσινό κράτος του Μίνωα, μια πανίσχυρη θαλασσοκράτειρα  δύναμη στην οποία όμως η μοίρα επιφύλαξε ένα τραγικό επίλογο.



Panel 3

Ρωμαϊκη Γαλέρα (180 π.Χ)


Η Ρωμαϊκή γαλέρα ήταν αντίγραφο των Ελληνιστικών και καρχηδονιακών πλοίων, ισχυρό κατάφρακτο σκαρί με όλα τα χαρακτηριστικά των μεγάλων πλοίων της εποχής, όπως πύργους και βαλλιστικές μηχανές.

Η Ρωμαϊκή γαλέρα ήταν αντίγραφο των Ελληνιστικών και καρχηδονιακών πλοίων, ισχυρό κατάφρακτο σκαρί με όλα τα χαρακτηριστικά των μεγάλων πλοίων της εποχής, όπως πύργους και βαλλιστικές μηχανές.

Οι Ρωμαίοι δεν ήταν ικανοί ναυτικοί, οι ναυτικοί αγώνες ενάντια σε δύο θαλασσινούς λαούς όπως οι Έλληνες και οι Καρχηδόνιοι, δυσκολεύου ν αφάνταστα την επεκτατική τους πολιτική, όμως το πείσμα, η μαχητικότητα και κυρίως οι καινοτόμες ιδέες, τους καθιστούν γρήγορα  κυρίαρχους των θαλασσών. Οι Ρωμαίοι εφηύραν το περίφημο corvus  (κοράκι), μία κινητή γέφυρα την οποία τοποθετούν στην πλώρη του πλοίου.

Ρωμαϊκη Γαλέρα (180 π.Χ)
Μήκος: 180cm
Πλάτος: 70 cm
Ύψος: 70cm

Η γέφυρα αυτή πέφτοντας, καρφωνόταν στο κατάστρωμα του αντίπαλου πλοίου και το ακινητοποιούσε, εξασφαλίζοντας παράλληλα την ασφαλή πρόσβαση των πάνοπλων λεγεωνάριων σε αυτό. Δημιουργούν  με τον τρόπο αυτό «σταθερό έδαφος» μετατρέποντας ουσιαστικά την ναυμαχία σε πεζομαχία όπου ο Ρωμαϊκός στρατός είναι σχεδόν ανίκητος.

Αυτού του είδους οι μέθοδοι και οι τακτικές μαζί με την συνεχή διαμάχη των Ελληνιστικών βασιλείων και των Καρχηδονίων. Οδηγούν στην οριστική επικράτηση των Ρωμαϊκών στόλων, μετατρέποντας την Μεσόγειο σε Ρωμαϊκή λίμνη.

Panel 4

Επικοινωνία